Các nguyên nhân gây viêm xoang và biện pháp phòng tránh

Viêm xoang là bệnh thường gặp, gây ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, lao động, sinh hoạt.

Mặc dù hiện nay các biện pháp điều trị đã hiện đại, hợp lý, đặc biệt với phẫu thuật nội soi chức năng nhưng kết quả còn hạn chế. Tỷ lệ tái phát còn đáng kể. Do đó cơ bản vẫn là tìm hiểu đầy đủ các nguyên nhân gây viêm xoang để từ đó đề ra các biện pháp phòng tránh tốt, hữu hiệu

Xem thêm: Triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh viêm xoang

  1. Các nguyên nhân gây viêm xoang

Các nguyên nhân gây viêm xoang khá đa dạng, khác biệt tùy từng lứa tuổi, từng người; có thể hệ thống theo mức độ thường gặp theo trình tự sau:

– Viêm nhiễm: Hiện vẫn là nguyên nhân thường gặp với mọi lứa tuổi ở nước ta, đặc biệt với trẻ em.

  • Viêm mũi thường gặp nhất, do khí hậu nóng, ẩm, thay đổi thời tiết bất thường cùng với tình trạng ô nhiễm không khí ở nơi công cộng và trong gia đình. Đặc biệt các viêm mũi virut lây như cúm …, ở trẻ nhỏ là viêm mũi họng cấp. Các đợt viêm mũi cấp hay mạn đều gây ngạt, tắc mũi, chảy mũi nhầy hay mủ nếu không được điều trị tích cực sẽ đưa tới viêm xoang cấp hay viêm xoang mạn, đôi khi không được biết đến, khi ở mức độ nặng: có pôlip, chảy mủ đặc, tổn thương xoang đã đáng kể.
  • Viêm , tổn thương răng: như trong phần phẫu (những điều cần biết về xoang mặt) đã nêu, xoang hàm có nhiều liên quan đến các răng từ sô 3 đến số 10 hàm trên. Khi các răng này bị sâu, viêm tủy răng, viêm cuống, chân răng hay có u năng, u hạt chân răng cũng như các bất thường xảy ra khi chữa hay nhổ các răng trên sẽ đưa tới viêm xoang hàm. Với trẻ em răng hay bị sâu, bị sún, các mầm răng lại nằm ở thành xoang nên càng dễ đưa tới viêm xoang.
nguyên nhân viêm xoang

Khởi đầu của viêm xoang thường bắt đầu từ viêm mũi

– Bít tắc vùng thông mũi – xoang: trong cấu trúc và chức năng xoang (Những điều cần biết về xoang mặt) ta đã biết các xoang đều thông với hốc mũi với các lỗ thông xoang – mũi ở khe giữa là chủ yếu:

  • Bất kể vì nguyên nhân gì gây bít tắc vùng này như viêm mũi gây phù nề hay các dị hình ở vách ngăn mũi: mào, gai lệch, vẹo hoặc bất thường của cuống giữa … tùy theo hình dạng, vị trí, mức độ nếu gây cản trở, bít tắc lỗ thông mũi – xoang đều được coi là nguyên nhân gây viêm xoang.
  • Như vậy, các u hốc mũi ở vùng này : thường gặp nhất là pôlip mũi; các phì đại của cuốn giữa, cuốn dưới do viêm; dị dạng bất thường của các cuốn mũi cũng là do các nguyên nhân quan trọng

– Dị ứng: là nguyên nhân ngày càng đượ đặc biệt lưu ý, qua các số liệu điều tra, thống kê cho thấy dị ứng chiếm 15 – 20% trong các nguyên nhân gây viêm xoang. Trong đời sống đô thị hóa hiện nay, tỷ lệ viêm xoang do bị dị ứng đang ngày càng gia tăng

  • Viêm mũi dị ứng: với tình trạng phù nề, xuất tiết nhiều là điều kiện thuận lợi để đưa tới viêm xoang nhiễm khuẩn.
  • Dị ứng toàn thân hay cơ địa dị ứng cũng được đặc biệt lưu ý qua thực tể hay tỷ lệ viêm xoang ở những người bị hen, xuyễn, nổi mày đay cao hơn rõ rệt. Những người có bệnh hay cơ địa dị ứng khi có thêm các yếu tố khác như bị viêm mũi do cúm, có gai vách ngăn mũi … rất dễ đưa tới viêm xoang

Mặt khác, những người này khi được điều trị, phẫu thuật xoang thường hay bị tái phát.

– Chấn thương: với sự gia tăng chóng mặt của các tai nạn giao thông mà chấn thương vùng mặt rất thường gặp. Những chấn thương xoang – mũi hở (dễ được phát hiện, xử lý) chấn thương xoang kín (thường bị bỏ qua)

Các chấn thương xoang bị bỏ qua hay đã được phát hiện nhưng xử lý không đúng, không triệt để dễ gây viêm xoang mạn ngay khi bị viêm xoang ( thường là viêm mạn tiềm tang) nên cũng có thể chỉ khi có biến chứng hay được chụp Xquang, cắt lớp vi tính mới được phát hiện

– Cơ địa: một số bệnh toàn thân như suy giảm miễn dịch HIV/AIDS, đái tháo đường … rất dễ đưa tới viêm xoang mặt. Các viêm xoang này thường tiến triển âm ỉ, dai dẳng, khó điều trị hiệu quả và rất dễ bị tái phát.

– Ô nhiễm môi trường không khí: Là một yếu tố rất quan trọng, ngày càng được đặc biệt lưu ý tới nhất là ở các đô thị, các khu nhà chung cư mật độ dân cư đông, không đảm bảo các yếu tố vệ sinh môi trường. Viêm xoang mặt luôn được nhắc đến trong hội chứng nhà cao tầng, hội chứng máy điều hòa nhiệt độ ( làm việc hay sinh hoạt thường xuyên trong phòng kín với máy điều hòa không khí).

Cũng lưu ý đến tình trạng ô nhiễm do bụi, hóa chất, hơi khí kích thích rất thường gặp ở nước ta.

Đặc biệt với khói thuốc lá, các công trình nghiên cứu ở nhiều nước với số lượng khảo sát hàng chục vạn người cho thấy: những người nghiện thuốc lá có tỷ lệ viêm xoang cao hơn nhiều lần so với người không hút thuốc. Đồng thời cũng cho thấy ở trẻ (không hút thuốc) nhưng có bố hay gia đình có người hút thuốc lad cũng có tỷ lệ viêm xoang cao hơn ở trẻ khác

Ở những người nghiện hay phải tiếp xúc với khói thuốc lá hàng ngày rất khó điều trị khỏi hẳn viêm xoang, phẫu thuật xoang rất dễ đưa tới tái phát

– Yếu tố nghề nghiệp: cũng đóng vài trò quan trọng trong viêm xoang. Đặc biệt lưu ý đến các nghề:

  • Lao động thường xuyên trong môi trường ẩm, lạnh như ở các nhà máy đông lạnh hải sản, đồ hộp …
  • Các nhà máy hóa chất, thuốc trừ sâu: những người luôn tiếp xúc với thuốc trừ sâu bảo vệ thực vật
  • Công nhân làm việc trong các nhà máy dệt, sợi; xay xát bột ngũ cốc; nhà máy lông gia súc; những người tiếp xúc lông vũ.
  • Những người phải làm việc tại các công trường, vị trí ngoài trời bụi bẩn, nắng mưa bất thường
  1. Các biện pháp phòng tránh

Từ các nguyên nhân, yếu tố gây viêm xoang trên và các nhận thức về cấu trúc và chức năng của viêm xoang mặt, đề phòng tránh viêm xoang ta cần thực hiện theo trình tự, tùy theo từng hoàn cảnh, từng người các biện pháp phòng tránh sau:

– Cải thiện môi trường lao động, sống; giảm thiểu các yếu tổ gây viêm xoang qua:

  • Các biện pháp chủ động tập thể như : vệ sinh, cải tạo môi trường nhằm giảm bụi, hóa chất, các chất kích thích qua các biện pháp máy hút bụi khí; tường, bảng che chắn ngăn cách; phun nước …
  • Các biện pháp thụ động: trong hoàn cảnh các biện pháp tập thể, chủ động chưa hay khó thực hiện do đòi hỏi nhiều kinh phí, do yêu cầu sản xuất … bản thân cần thực hiện các biện pháp cá nhân như đeo khẩu trang nhằm làm giảm các yếu tố tác động đến mũi – xoang. Đây là biện pháp đơn giản, rẻ và có hiệu quả nhưng cần lựa chọn loại khẩu trang thích hợp và tập đeo cho quen dần.

– Luôn đảm bảo mũi – xoang thông thoáng:

  • Nếu các yếu tố môi trường, khí hậu gây ngạt, tắc mũi, cần rỏ ngay các thuốc co mạch (xem Thuốc và cách sử dụng) để đảm bảo thở thông, tạo điều kiện để không khí vào được xoang.

Đặc biệt lưu ý trong các đợt có các bệnh nhiễm khuẩn lây đường hô hấp cần luôn đảm bảo mũi thông thoáng.

  • Khi thăm khám Tai Mũi Họng phát hiện có các dị hình, dị dạng, u làm bít tắc các lỗ thông xoang; cản trở hô hấp và dẫn lưu của xoang nên xử lý, loại trừ sớm các bất thường này để đảm bảo hô hấp và dẫn lưu tốt, tránh bị viêm xoang.

– Điều trị tích cực các viêm mũi: Vì các các viêm mũi (ngạt tắc, chảy mũi) là nguyên nhân cơ bản đưa tới viêm xoang. Luôn nhớ mũi và xoang cùng chung hệ thông niêm mạc của đường hô hấp trên.

  • Đặc biệt lưu ý các viêm mũi trong bệnh nhiễm trùng lây như cúm, sởi … vì rất nhanh đưa tới viêm xoang. Cần rỏ mũi phòng tránh nhất là với trẻ em.
  • Các viêm mũi dị ứng là cơ sở đưa tới viêm mũi xoang nên cần được theo dõi, cử lý sát sao.
  • Xử lý tích cực, triệt để các viêm, tổn thương ở các răng hàm trên có liên quan với xoang (số 3 đến số 6)
  • Với các chấn thương vùng mặt cần xác định có chấn thương không (có khi cần chụp cắt lớp vi tính). Nếu có chấn thương cần xử lý triệt để, theo dõi đầy đủ để tránh các viêm xoang âm ỉ, mạn, dễ tái phát.
  • Cần quản lý, điều trị tích cực các bệnh toàn thân được coi là cơ địa dễ gây viêm xoang như HIV/AIDS, tiểu đường, trào ngược dạ dày thực quản … Luôn nhơ các viêm xoang này thương âm ỉ, dai dẳng, dễ tái phát.
  • Khi đã bị viêm xoang, kể cả các viêm xoang mạn cần được xác định chuẩn đoán tốt thể viêm xoang, theo dõi tốt, tránh chủ quan coi thường để xảy ra các biến chứng (xem các biến chứng của viêm xoang)

Cần nhớ trong viêm xoang cần khai thác, phát hiện đầy đủ các yếu tố đưa tới viêm xoang, xử lý tốt các yếu tố này, việc điều trị, ngay cả phẫu thuật xoang mới đạt được hiệu quả, tránh tái phát.

Thuốc gia truyền Bảo Phúc / ST

Lưu